- હાલ નર્મદા ડેમમાં ઉપરવાસના સ્ત્રોતોમાંથી પ્રતિ સેકન્ડ ૧,૧૩,૪૦૫ ઘન મીટર (ક્યુમેક્સ)નો સતત પ્રવાહ આવી રહ્યો છે. આમાંથી, ૫૪,૧૮૦ ઘનમીટર ઇન્દિરા સાગર બંધમાંથી અને ૫૦,૪૪૭ ઘનમીટર મધ્યપ્રદેશના ઓમકારેશ્વર બંધમાંથી આવે છે
ગુજરાતની જીવાદોરી સમાન સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમ તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતાએ પહોંચી ગયો છે. આ ચોમાસાની ઋતુમાં પહેલીવાર, ડેમનું પાણીનું સ્તર ઐતિહાસિક ૧૩૮-મીટરના સ્તરને વટાવી ગયું છે, જે રાજ્યના ભવિષ્ય માટે ખૂબ જ સકારાત્મક સંકેત છે. ડેમ લગભગ ૯૮% ભરાઈ ગયો હોવાથી, આગામી વર્ષ માટે ગુજરાતની પાણીની ચિંતાઓ અસરકારક રીતે દૂર થઈ ગઈ છે.
નર્મદા ડેમની મહત્તમ ક્ષમતા ૧૩૮.૬૮ મીટર છે, જ્યારે વર્તમાન પાણીનું સ્તર ૧૩૮.૦૩ મીટર સુધી પહોંચી ગયું છે. આનો અર્થ એ થયો કે ડેમ તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતાથી માત્ર ૦.૬૫ મીટર (૬૫ સેન્ટિમીટર) દૂર છે. ટેકનિકલી, ડેમ ૯૮% ક્ષમતા પર ઓવરફ્લો થઈ રહ્યો હોવાનું માનવામાં આવી શકે છે. આ સિદ્ધિને ધ્યાનમાં રાખીને, નર્મદા કંટ્રોલ ઓથોરિટીએ આગામી ચોમાસા સુધી ડેમના તમામ દરવાજા બંધ રાખવાનો નિર્ણય લીધો છે.
મધ્યપ્રદેશમાં ભારે વરસાદ અને ત્યાંના બંધોમાંથી છોડવામાં આવતા પાણીને કારણે સરદાર સરોવર બંધમાં પાણીનો નોંધપાત્ર પ્રવાહ આવે છે. હાલમાં, બંધમાં ઉપરવાસના સ્ત્રોતોમાંથી પ્રતિ સેકન્ડ ૧,૧૩,૪૦૫ ઘન મીટર (ક્યુમેક્સ)નો સતત પ્રવાહ આવી રહ્યો છે. આમાંથી, ૫૪,૧૮૦ ઘનમીટર ઇન્દિરા સાગર બંધમાંથી અને ૫૦,૪૪૭ ઘનમીટર મધ્યપ્રદેશના ઓમકારેશ્વર બંધમાંથી આવે છે, જે સરદાર સરોવર જળાશયમાં સીધો ફાળો આપે છે.
ડેમ પૂર્ણ ક્ષમતા સુધી પહોંચવો એ ગુજરાત માટે એક મોટી સિદ્ધિ છે. રાજ્યના નાગરિકોને આગામી વર્ષ સુધી પીવાના પાણીની કોઈ અછતનો સામનો કરવો પડશે નહીં. ખેડૂતોને પૂરતું સિંચાઈનું પાણી મળશે, જેનાથી કૃષિ ઉત્પાદનમાં વધારો થશે. વધુમાં, રાજ્યના ઉદ્યોગોને સતત પાણી પુરવઠાનો લાભ મળશે, જે ઔદ્યોગિક વિકાસને ટેકો આપશે. રાજ્યની અન્ય નદીઓ અને હજારો જળાશયો પણ નર્મદાના પાણીથી ભરાશે, જેનાથી ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ થશે અને પર્યાવરણીય સંતુલન જાળવવામાં મદદ મળશે.
પુષ્કળ પાણીના પ્રવાહને કારણે, ડેમમાં વીજળીનું ઉત્પાદન મહત્તમ ક્ષમતાએ ચાલી રહ્યું છે. હાલમાં, રિવરબેડ પાવર હાઉસ (RBPH) વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે 43,120 ક્યુમેક પાણીનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે, જે પછી નર્મદા નદીના પ્રવાહને જાળવી રાખવા માટે પાછું છોડવામાં આવે છે. તેવી જ રીતે, કેનાલ હેડ પાવર હાઉસ (CHPH) વીજ ઉત્પાદન માટે 6,590 ક્યુમેક પાણીનો ઉપયોગ કરે છે. આ પાણીના દરેક ટીપાનો મહત્તમ અને કાર્યક્ષમ ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરે છે. ડેમ તેની મહત્તમ ક્ષમતા સુધી પહોંચ્યો તે ગુજરાતની સમૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે એક સીમાચિહ્નરૂપ ઘટના છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, ૫ સપ્ટેમ્બરના રોજ આ સિઝનમાં પહેલીવાર સરદાર સરોવર ડેમના ૨૩ દરવાજા ખોલવામાં આવ્યા હતા. ડેમને રંગબેરંગી રોશનીથી સુંદર રીતે શણગારવામાં આવ્યો હતો. ત્રિરંગા લાઇટિંગથી પ્રકાશિત ઓવરફ્લોએ મુલાકાતીઓને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધા હતા, જેના કારણે ડેમ એક મુખ્ય આકર્ષણમાં ફેરવાઈ ગયો હતો. દર વર્ષે, જ્યારે ડેમ સંપૂર્ણ ક્ષમતા સુધી પહોંચે છે ત્યારે તેને આ રીતે શણગારવામાં આવે છે. નર્મદા જિલ્લાના કેવડિયા ગામ નજીક આવેલું, નર્મદા નદી પરનો સરદાર સરોવર બંધ માત્ર ગુજરાત માટે જ નહીં પરંતુ મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને રાજસ્થાન માટે પણ પાણી અને વીજળીનો મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે.
